Bir araştırma şirketinin raporundaki her tablo, bir yerde birinin kapıyı çalmasıyla ya da telefonu açmasıyla başlar. O kişi anketördür. Anketörlük; insanlarla konuşmayı seven, dikkatli çalışan ve farklı projelerde yer almak isteyenler için hem öğretici hem esnek bir iştir. Bu yazıda anketör olmak isteyenlerin aklındaki soruları sırayla cevaplıyoruz.
Anketör ne iş yapar?
Anketör, bir araştırmanın sorularını katılımcılara yöneltip cevapları kaydeden kişidir. Kâğıt üzerinde basit görünür ama işin özü şudur: herkese aynı soruyu aynı şekilde sormak ve cevabı olduğu gibi kaydetmek. Araştırmanın güvenilirliği buna bağlıdır.
Bir anketörün gününde genellikle şunlar vardır:
- Görev aldığı bölgede ya da arama listesinde katılımcılara ulaşmak,
- Kendini ve araştırmayı tanıtıp katılımcının onayını almak,
- Soruları formda yazıldığı gibi okumak ve cevapları kaydetmek,
- Kotaya uygun katılımcılarla görüşmek,
- Günün sonunda saha koordinatörüne ilerlemeyi ve karşılaştığı sorunları bildirmek.
Hangi tür anketörlük vardır?
Anketörlük, veri toplama yöntemine göre farklılaşır.
- Yüz yüze anketörlük. Katılımcıyla evinde, iş yerinde ya da sokakta görüşülür. Form kâğıt üzerinde (PAPI) ya da tablette (CAPI) olabilir.
- Telefonla anketörlük. Katılımcı telefonla aranır, cevaplar bilgisayardaki forma girilir. Bu yönteme CATI denir.
- Saha araştırmacılığı. Bazı projelerde gözlem, derinlemesine görüşme ya da saha koordinasyonu gibi anketörlüğün ötesinde görevler de yer alır.
Yeni başlayanlar genellikle tek bir yöntemle başlar, zamanla diğerlerinde de deneyim kazanır.
Anketör olmak için hangi beceriler gerekir?
Belirli bir bölümden mezun olmak çoğu projede şart değildir. Sahada fark yaratan beceriler şunlardır:
İletişim. Tanımadığınız birine kendinizi tanıtmak, kısa sürede güven kurmak ve görüşmeyi sakin bir tonda sürdürmek.
Tarafsızlık. Soruyu kendi yorumunuzu katmadan okumak, katılımcıyı bir cevaba yönlendirmemek. “Siz de memnunsunuz, değil mi?” gibi bir cümle bir görüşmenin değerini sıfırlar.
Dikkat. Atlama kurallarını doğru uygulamak, cevabı doğru kutuya işaretlemek, açık uçlu cevabı katılımcının kendi sözleriyle yazmak.
Sorumluluk. Randevuya ve takvime uymak, sahada bir sorun çıktığında koordinatöre zamanında haber vermek.
Gizlilik bilinci. Katılımcının bilgilerini ve projenin ayrıntılarını kimseyle paylaşmamak.
Bu becerilerin çoğu eğitimle ve sahada geçen zamanla gelişir. Deneyiminiz olmaması başvurmanıza engel değildir.
Adım adım: anketörlüğe nasıl başlanır?
1. Başvuru. Saha araştırmacısı havuzu olan bir şirkete başvurursunuz. Başvuru formunda iletişim bilgileriniz, yaşadığınız il, eğitim durumunuz, deneyiminiz, müsaitliğiniz ve kullanabildiğiniz yöntemler sorulur. Varsa özgeçmişinizi eklersiniz.
2. Ön değerlendirme. Başvurunuz deneyim, müsaitlik ve iletişim becerisi gibi başlıklarda değerlendirilir. Bu aşamada kısa bir telefon görüşmesi yapılabilir.
3. Eğitim. Uygun bulunan adaylar eğitime alınır. Eğitimde saha araştırmasının temelleri, anket uygulama teknikleri, görüşme becerileri, örneklem ve kota bilinci ile araştırma etiği anlatılır. Eğitim içeriklerimizi eğitim ve gelişim sayfasında bulabilirsiniz.
4. Görevlendirme. Profilinize uygun bir proje olduğunda sizinle iletişime geçilir. Proje başlamadan önce o projeye özel bir brifing yapılır: araştırmanın amacı, hedef kitle, form ve saha kuralları.
Burada bir noktayı açıkça söylemek gerekir: başvuru, havuza girmenin ilk adımıdır; her başvuru otomatik olarak görev anlamına gelmez. Görevlendirme projeye ve ihtiyaca göre yapılır.
Başvuru formunu doldururken
Başvuru formu, değerlendirmeyi yapan kişinin sizi tanıdığı ilk yerdir. Birkaç küçük özen başvurunuzu daha anlaşılır kılar:
- Müsaitliğinizi gerçekçi yazın. Hafta içi gündüz çalışamıyorsanız bunu belirtin. Görevlendirme müsaitliğe göre yapıldığı için doğru bilgi hem size hem projeye zaman kazandırır.
- Yöntemleri doğru işaretleyin. Daha önce tabletle görüşme yaptıysanız CAPI’yi, telefonla görüşme yaptıysanız CATI’yi seçin. Deneyiminiz yoksa bu alanı boş bırakmanız bir eksiklik sayılmaz.
- Kısa not alanını kullanın. Konuştuğunuz diller, daha önce yer aldığınız projeler, gönüllü çalışmalarınız ya da insanlarla çalıştığınız işler profilinizi tamamlar.
- Özgeçmişiniz yoksa endişelenmeyin. Özgeçmiş yerine kendinizi kısa notta anlatabilirsiniz.
Formu gönderdikten sonra telefonunuzu ve e-postanızı takip edin; değerlendirme sırasında size ulaşılabilir.
İlk saha gününde nelere dikkat etmeli?
- Formu önceden çalışın. Soruları ve atlama kurallarını sahaya çıkmadan önce birkaç kez okuyun. Katılımcının yanında formda kaybolmak güveni zedeler.
- Kendinizi net tanıtın. Adınızı, hangi araştırma için geldiğinizi ve görüşmenin yaklaşık ne kadar süreceğini söyleyin.
- Gönüllülüğe saygı gösterin. Katılımcı istemiyorsa ısrar etmeyin. Bir soruyu cevaplamak istemiyorsa bunu kaydedin ve devam edin.
- Kotayı takip edin. Hangi gruptan kaç kişiyle görüşmeniz gerektiğini bilin. Kotası dolmuş bir grupla görüşmek hem sizin hem projenin zamanını harcar. Kotanın ne olduğunu örneklem ve kota nedir yazımızda anlattık.
- Gün sonunda rapor verin. Tamamladığınız görüşmeleri, ulaşamadığınız adresleri ve karşılaştığınız sorunları koordinatörünüze iletin.
Yeni anketörlerin sık yaptığı hatalar
- Soruyu kendi cümleleriyle sormak ya da kısaltmak,
- Katılımcı tereddüt ettiğinde bir cevap önermek,
- Açık uçlu cevabı özetleyerek yazmak,
- Kota dışı katılımcıyla görüşmek,
- Bir sorunu gün sonuna kadar bildirmemek.
Bu hataların hepsi verinin kalitesini doğrudan etkiler. Bu yüzden saha boyunca görüşmeler kontrol edilir ve anketöre geri bildirim verilir. Kontrolün nasıl yapıldığını merak ediyorsanız saha araştırmasında kalite kontrol yazımızı okuyabilirsiniz.
Etik ve kişisel veriler
Anketör, araştırmanın sahadaki yüzüdür. Katılımcının adı, adresi, telefon numarası ve verdiği cevaplar 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında korunur. Formun fotoğrafını çekmek, katılımcı bilgilerini kişisel telefonda saklamak ya da proje ayrıntılarını sosyal medyada paylaşmak kabul edilmez. Bu kurallar eğitimin önemli bir parçasıdır. Katılımcı bir soruyu cevaplamak istemediğinde ya da görüşmeyi yarıda bırakmak istediğinde buna saygı göstermek de etik kuralların parçasıdır. Anketörün görevi cevap toplamaktır; ikna etmek ya da baskı kurmak değildir.
Anketörlük kimlere uygun?
Anketörlük; öğrenciler, esnek çalışmak isteyenler, sosyal bilimlere ilgi duyanlar ve insanlarla çalışmayı sevenler için iyi bir başlangıçtır. Farklı projelerde yer almak, farklı hedef kitlelerle konuşmak ve bir araştırmanın mutfağını içeriden görmek bu işin en öğretici yanlarıdır. Deneyim kazandıkça CAPI ya da CATI gibi farklı yöntemlerde, hatta saha koordinasyonunda görev almak mümkün olur.
Anketörlük aynı zamanda bir kariyer basamağı olabilir. Sahada edinilen deneyim; saha koordinasyonu, kalite kontrol ya da araştırma asistanlığı gibi görevlere geçişte sağlam bir temel oluşturur. Verinin sahada nasıl üretildiğini bilen biri, analiz ve raporlama aşamasında da daha bilinçli çalışır.
Sonuç
Anketör olmak için büyük bir ön hazırlık gerekmez; doğru tutum, dikkat ve öğrenmeye açıklık yeterli bir başlangıçtır. Gerisini eğitim ve saha tamamlar.
Anketör ya da saha araştırmacısı olarak araştırma projelerinde görev almak istiyorsanız araştırmacı başvuru formunu doldurun. Havuzumuzun nasıl çalıştığını anketör ve araştırmacı havuzu sayfasında okuyabilirsiniz.
